Til hovedsiden
  Heim  >  Artiklar  >  Ein filosofi frå det enkle

Publisert 2011-06-20 20:02:55, sist endret 2011-07-05 20:44:09

Ein filosofi frå det enkle

Flaumen. Foto Nrk: Jostein Aasen
Dette byrja som ein nytt-notis, men balla på seg til å bli lengre - . Eg tenkjer meg at veret har både utsving og balanse. For meg har balanse i livet noko å seie heile tida.

Sommaren i fjor var mislukka som sommar, og ikkje hadde vi særleg tid til å nyte han heller, med mykje flytteprosess og maling av rom medan fuglane song. Men vi fekk iallfall sjå korleis det gjekk sidan.

Så i år var vinteren særleg streng i høve til det normale for distriktet. Sjøisen låg ekstra lenge, og berre ferjene kunne bryte seg gjennom isen og lage eiga farbar råk. Men så deretter snur det om for oss her, med mange soldagar. Og i mai skjer alt både tidleg og fort.

No, medan eg skriv dette, er kirsebærtrea alt raudnande. Dei kvite og svære epleblomane snødde frå trea som aldri før, i midten av mai. Heggen var tidleg ute i mai månad med si sterke heggeduft langs vegar og opne plassar. Iallfall dei blålilla syrinene, som det er så mykje av her i Kragerø kommune, var ferdige og forbi alt i mai. I Kragerø blir det nok mykje rognebær også, etter kvart, tenkte eg når eg såg på rognebær-treet utanfor badet.

Eg kjende meg i fullkomen balanse midt i juni.

Når vi har regn, så har iallfall Nord-Noreg varme – altså motsett ver. Når det regnar, så får iallfall bonden sitt, og vatnmagasina fyllest opp her austpå. Ja, flaumen kjem tilbake med store flaummål, slik som eg hugsar det frå 1995, då brua i Elverum heldt på å gå når eg vitja far min. Så er det iallfall eit stort utsving, som vi må finne oss i. Dette kan eg seie når flaumen i slutten av juni er på retur.

Den sommaren som ein alltid lever på og jamfører med, det er 1997, med tjue gradar her i sjøvatnet heilt til månaden oktober. Og vi har også hatt somrar her hos oss da det ikkje var råd å tenkje på å ta seg eit sjøbad for vaksne folk. Det vil seie ein sjøbadtemperatur på berre 15 - 16 gradar! Skikkelege utsving, iallfall for oss skikkeleg vaksne.

Likevel tenkjer eg vi er svinheldige. Det er bra for oss norske borgarar at vi har skilnad på sommar og vinter, at vi har utsving.

Dei gamle verteikna er utgåtte, seier somme, og det passar medan tida er for selskapeleg hageliv, og medan vi alle har dei lokale cumulusskyene over halve himmelen. Kva gudene gjer med oss, veit vi ikkje.

Balanse er kanskje eit aldersdomene? Det har eg tenkt mange gonger. Eg er ikkje sikker. Barneskorne trødde eg som skoleflink, eg var interessert i naturfag og maten i havet. Dette måtte eg ved vidaregåande skole balansere med kommunistiske sympatiar, som eg deretter omgjorde til evigvarande praksis i lokalpolitikk, det vil seie proletær lokalpolitikk. Som barn leika eg både med gutar og jenter for å finne balanse. Og eg datt ikkje ned når eg leika i tre, meir enn 1 stor gong.

Ein skoletime var læraren innom monsunregnet, og han kom med tittelen Og så kom regnet. Ein roman. Eg hadde bladd i vekebladet til mor, der det gjekk ein føljetong med Og så kom regnet, av Louis Bromfield. Læraren sperra opp auga da eg visste både tittel og forfattar. Tema var monsunregnet. Dette er ein stødig pålandsvind på sommarstid som får det til å regne dag etter dag og skape fårleg flaum i Yangze og andre asiatiske elvar vi høyrer om. Ved Yangtze var det ikkje snakk om balanse.

Forklåringa er at det sentrale asiatiske landmassivet får stor sommarleg luftoppvarming og oppover-straumar, noko som er årsak til at også fuktig luft frå havet kan gje frå seg utruleg massivt regn når lufta blir pressa opp av landet, fjella. Nedbør langt større enn når rekkja av verbølgjer over Atlanterhavet kjem innover Vestlandet.

Det gjekk (og går) ein verfront gjennom Trøndelag som skaper eit skilje i veret nordafor og sørafor, ein verfront som stadig flyttar seg noko, nesten dansar. Dette fører til skiftande skydekke i Inn-Trøndelag langs Trondheimsfjorden. Dette stadig skiftande gjekk inn i blodet på oss som vaks opp her, og det gav oss ein balanse fått inn med barneskje.

Kan eg nemne dette diktet om juli – Aldri – om det brått skiftande veret og prosessen med torever for eit barn? (Diktet står elles på side 16 i mi Draken i solbærbuskane frå 1982:)



Tirilltunge i djupblå julihimmel
skolaus
berrføtt og skolaus
På magen i graset
Lukt til tusen
Slik er du i eit sluk
Du er med meg, kjære vennen
Høg luft, sterke knausar
Skog som veks sikkert
Du kunne vori mora mi,
så mjuk at du ikkje knakk
Men like gamle er vi
foreldre for kvarandre
Den gule tirilltunga, julivarmt
midt i landet, trøndertung
Den kvite skya gjør ingen skade.

Så regna det, lava ned. Tora skrall.
Men kva gjør det om kleda blir blaute
når ein leikar seg i sommarvarmen
eller har eit snart krypinn?
Sola er heilt klar, ho har
ingen tvila på.
Tunge, mørke toreskyer trugar halve himmelen
Pytt, eg er så kisteglad, narrar ikkje meg.
Narrar aldri, aldri meg.
Ikkje ti tusen hagl imot.
Aldri – sjølv om hovudet er tungt,
lufta er lummer, oksen er laus
og det er forbode å bade på stranda.



Da eg som nittenåring høyrde visa ”Toreveret” (L’orage) av Georges Brassens, da slo visa ned som eit lyn i meg. Visa er lang, men kan vere kort fortalt: Hovudpersonen (eg-personen) treffer og trøyster kona til ein lynavleiarfabrikant midt i det store toreveret, og det er november i Freankrike. Dei to forelska er saman, men etterkvart blir fabrikanten millionær på det store toreveret, slik at han flyttar, og tar med seg kona si, til ein plass (”le bel azur”) der det aldri regnar. Des pays imbéciles où jamais il ne pleut. Noko som etterlater hovudpersonen (eg-personen) ulykkeleg.

Sjølve soga er enda litt meir fargerik og raffinert enn dette, og både Benjamin Franklin og Jupiter og mange ordspel er tenkt på. Men kort sagt no: Hovudpersonen er faktisk glad i toreveret. Parlez-moi de la pluie et non pas du beau temps, byrjar første strofe i visa før heile soga blir bretta ut. Eg kallar det utsving - toreveret.

Georges Brassens kan fortene ei lenke . Dette skreiv eg altså rett etter midten av juni 2011 (dvs. også om torever og tilhøve i juli).