Publisert 2006-10-09 20:14:05, sist endret 2009-02-11 13:14:02

Dikt som teater

Dikt som teater finst. Eg har sjølv, som ein ikkje teater-mann, kommi til å skrive slike dikt og plassere dei nesten uforvarande i diktsamling - mellom heller typisk poetiske dikt. Men eg har også alltid lært å setje pris på samlingar av teaterdikt, slike som dei hos Vladimir Vysotskij - . Her skal eg ta utgangspunkt i diktdøme frå kabaretartisten og multi-kunstnaren Elsa Kvamme. Teksten er lytta på (frå kassett) men planka frå Kvamme si bok Ting som små piker liker (Cappelen, 1991):

HADDE DET ENDA VÆRT PÅ POLSK!


Hadde det enda vært på polsk!

Og ikke på norsk
så nakent og nære
med gamle ord, tunge å bære

Da kunne jeg sagt næ – næh – næh
og ikke nei. Nei? Nei – nei

Hadde det enda vært på polsk!

Vi ville applaudert
blitt ville i vesten
og bedt alle til den stappfulle festen
og sagt dobche, dobche, dobche
og ikke bra. Bra? Bra – bra

Hadde det enda vært på polsk!

Vi kunne styrtet et skurkaktig styre
bedt om nyvalg og delt en liten hyre
og sagt solidarnoc, solidarnoc, solidarnoc
ikke bare: vil du ligge med meg

Hadde det enda vært på polsk!

Og ikke på norsk
så nakent og nære
Med gamle ord, tunge å bære

Da kunne jeg sagt tak, tak, tak
og ikke tja. Tja? Tja – tja

Hadde det enda vært på polsk!

”Jeg elsker deg mitt lille blåbær
og bor på et rom med min mor”
Da kunne jeg sagt næh, dobche
solidarnoc, solidarnoc
tak – tak – tak – ta taaaaaaaakk!

Men ho – Elsa Kvamme, kabaretartisten - bruker likevel norsk, og norsk såpass godt. For eit muntleg norsk fordrar denne teater/ kabaret-forma. Å synge eller lese det ovafor siterte diktet krev ikkje berre å uttale nokre skarve engelske eller svenske gloser, men også noko enda meir ukjend, til saman fire polske ord. Og ikkje nok med dette, tykkjer eg; her trengst også ein større råderett over stemmeregisteret til opplesaren på ulike - meir eller mindre - uttalte kjensler i diktteksten. Og:Har artisten ei god songrøyst, er det jo flott, flott, flott!

La meg så bruke nok eit diktdøme frå Elsa Kvamme , denne gongen ein av Jaques Brel-songane hennar, ”Frederik”, og dokumentere det teatrale enda meir. For kva gjer ho og må ho gjere med Brels tekst? Ho må «gjendikte» eller plante om teksten frå Brel sin monolog rundt den fråverande ”Madeleine” til Kvammes eigen monolog rundt den fråverande ”Frederik”, altså skifte frå kvinneportrett til mannsportrett; og i tillegg må ho sjølvsagt gjere ei rekkje andre endringar på dette typiske teaterdiktet frå Brel. Først Elsa Kvamme si opning (I den første strofa er tempoet høgt):

Idag venter jeg på Frederik
Jeg har bakt en bløtkake
Bløtkake med pisket krem,
Frederik er glad i den
Idag venter jeg på Frederik
Med trikken over Storo bro
Vi tar en pils på Krølle kro
Frederik tar sikkert to
Frederik er min julaften
Han er mitt Amerika
Selv om han er for bra for meg
Som hans venninne Helén sa
Idag venter jeg på Frederik
Vi skal gå på kino, ja
Jeg får sagt ”Jeg elsker deg”
Det gjør Frederik så glad

Han er så veldig vakker
Han har alt man skal ha
Han er så veldig pen, han
Frederik – hvor blir han av?

(...)

Diktet held fram med sju strofer. Ok. Hos Brel finst sjølvsagt korkje ”Storo bro” eller ”Krølle kro”, men i staden finst ”le tram trente-trois” og ”chez Eugène”. Poenget i dette er at geografien, kulissane, må skiftast over til Oslo for Elsa Kvammes versjon på dette «teaterdiktet» frå Jaques Brel , som byrjar tilsvarande:

Ce soir j'attends Madeleine
J'ai apporté du lilas
Je lui en apporte toutes les semaines
Madeleine elle aime bien ca
Ce soir j'attends Madeleine
On prendra le tram trente-trois
Pour manger des frites chez Eugène
Madeleine elle aime tant ca
etc. etc.

Så langt Jaques Brel i «Madeleine». Eg nemnde innleiingsvis at eg har tankar omkring enkelte eigne dikt som teater. Desse tankane og eksempla kan du finne ved å gå inn på spalta Tilbakemelding og sjå nedover overskriftene til du finn overskrifta «Dikt som teater».




Ps 25/3-08: Nettet utviklar seg mykje på mange frontar. På You Tube har du t.d ein intens og «teatralsk» Jaques Brel på konsertscena i Amsterdam og Ne me quitte pas m.fl. .


Ps 20/5-08: På søkekombinasjonen dikt, teater ligg denne artikkelen som første treff av ca 184 000 treff på google.


Ps 11/2-09: Elsa Kvamme nemnde Krølle kro i Brel-omsetjinga si. Og Krølle kro - må eg seie - er faktisk ein av dei få stadene (ved sida av Frederikke på Blindern) som eg med ein viss rett kan kalle stamkafé for meg på noko tidspunkt, iallfall i Oslo... Og på same Krølle kro krangla eg også - farleg for oss - med ei jente om Winston Churchill, i -67...