Til hovedsiden
  Heim  >  Artiklar  >  Eit sosialrealistisk småstykke

Publisert 2005-05-14 12:08:05, sist endret 2011-10-14 15:16:51

Eit sosialrealistisk småstykke

- overfylt bokhandel i Paris, til ei soge frå jula 1983 i Kragerø -
var tittelen på ei soge, som eg sette inn i avisa Klassekampen rett før jul 1983 - med tanke på bokhausten dengong og forsynt med ei anna og personleg rettskriving, slik du ser snart, enn den eg vanlegvis bruker no til dags. Grunnen til at eg trykkjer denne soga opp att, er at eg skriv på noko nytt om Ellen Einan, og at eg vil minne om den vanskelege boksituasjonen for dikt alt så lenge som over tjue år tilbake - for til dels å jamføre med noverande kritiske boksituasjon (nett i dag når det pr mai er gjort ein ny og tvilsam bokavtale for bokmarknaden i Noreg, med staten som pressmiddel og siste skanse på valen).


KORLEIS SER DET UT i den norske bokhandelen for tida? Eg må fortelje om det som skjedde ein kar på jobben. Han er lyrikklesar. Og han er nordfrå. I veka som gikk drog han for å kjøpe boka til Grøvdal og den siste til Arvid Hanssen. Og eg kan godt forstå han, kollegaen min. Det følgjande skjer i ein bokhandel i ein liten by. Der er det travle tider før jul. Ekspeditøren står på hovudet. Ekspeditøren seier ho har ikkje tid til å leite fram Grøvdal og den andre, men dersom kameraten min (som ho er vennlig mot) kan krype sjøl under eit bord i hjørnet og leite sjøl i hyllene der, skal han få bøkene gratis. Lyrikksamlingane er for dyre, meiner ekspeditøren. - Vi får ikkje selt dei likevel. Ta det du vil ha!

Kameraten min tar av seg jakka og kryp under bordet. Han finn Finn Strømsted, Ola Grøvdal, Arvid Hanssen, Stein Mehren. Ikkje uvitande om at Stein Mehren er innstilt til Nordisk Råds litteraturpris. Neste dag fyller han ein plastpose. Alt gratis, og alt vennlig gitt bort. Men han kan likevel ikkje ha leita godt nok, for eg blir den heldige vinnaren av Ellen Einans Muldsøster, og eg finn Hemmelig-stemplede roser av den nye modernistiske proletardiktaren Thorvald Steen. Dette skjer dagen etter. Eg spør nemlig etter Kritikk-journalen og blir også vist plassen under bordet. - Du får ta dei dikt-samlingane du vil, seier ekspeditøren, eg kan jo ikkje gjøre forskjell på deg og kollegaen din. Skal du ikkje ta av deg jakka, det gjorde kollegaen din.

Eg får med meg Rudolf Børø (som eg har lånt tidlegare på bibliotek) og av Erling Indreeide: Vegar, Vatn og Fjell, som minner meg litt om fortryllinga i den første «datamaskin-poesien» til Vagn Steen. (Det var tidleg på 60-talet.) Eg plukkar Vandrefugl av Rolf Fredheim. Med diktet «Takk», som kan måle seg med - og avløyse - nasjonalskalden Tor Jonsson sitt «til ein namnlaus». Fredheim: Kven skal eg takke/ for det eg fekk sjå/ sola gå under/ og berga bli blå? Eg les meir. Rolf Fredheims dikt, som viser ei ny side ved han, får du lese sjøl. Kryp under bordet.

Eg kunne nok tatt meir, men også andre har godt av nye bøker, det ville ikkje vori riktig å reinske opp. Somme bøker hadde eg frå før. Synd at eg ikkje fann Amund Lindberget. Vers er moro. Eg meiner bokhandelen i byen langt på veg har løyst dilemmaet til forlagssjef Geir Berdahl. Ved å gi bort eit eksemplar av kvar bok, når bøkene ut til ein del takknemlege lesarar. Eg skal ikkje vere så ironisk som Knut Hamsun i Paa Turné (1886). Lykkeleg på jobben igjen terga eg kollegaen min med funnet av Muldsøstre. Diktaren er visst frå Lofoten. Kollegaen på jobben er frå Helgeland. No sitt eg nøgd og les nye bøker.

MEN SKJØNER DU noe av bøkene i dag, spør Asbjørn Elden. Eg skjøner ikkje for mykje av Ellen Einan, men kjenner meg igjen i linjene, det svarer eg. Heile vegen, Elden. Det behovet den spesielle avsløringskunsten til Einan dekker hos meg som eit avla familiemenneske, får eg ikkje dekt på noen annan plass i norsk litteratur. Når ein av bokmeldarane i Klassekampen nærer bokbåltankar, er det eit åtak, ikkje på meg som skribent, men som lesar og sosialt menneske.

Det må finnas mindre omtåka løysingsforslag frå radikalarane enn å kutte ut innkjøpsordninga eller å sette opp ferdige lister over «forståelig» litteratur. Lyrikken må brøyte seg inn i radio og TV snart og elles entre talarstol og stuebord, lyrikken er meir enn god nok. Om Torgeir Rebolledo Pedersen får lese «Evolusjonens røst» (knape tidr) i andre program enn Pan, vil diktet fortrenge «kulturuke» som Norges noverande nasjonaldikt for små og store. Går det an å avslutte dette sosialrealistiske små-stykket med eit ønske om at dialektikken må leve? Pedersen: «Høna leger halve eg.» (Ikkje trykkfeil.)


Ps 23/11-07: Eg opplevde litt av det same no om dagen, men denne gongen med det lokale biblioteket, da plassmangel fekk biblioteket til å «realisere» mange av diktsamlingane deira frå tjue, tretti år tilbake. Og eg nemner i fleng Arnljot Eggen, Ellen Einan, Kolbein Falkeid, Arvid Hanssen, Paal-Helge Haugen. No for tida er det forresten ein del besøk på nettstaden som søker på Arvid Hanssen. Arvid Hanssens son har skrivi ein biografi over far sin.